• details

    • Order numbers: Rental - info to follow
    • Instrumentation: Reed Quintet & Wind Orchestra
    • Duration: 22'
    • Grade: 5+
< back

Un Momento Dado - Homenaje en Memoria de Johan Cruijff (1947-2016) For Reed Quintet & Wind Orchestra

Homenaje en Memoria de Johan Cruijff (1947-2016)
Johan de Meij
CALEFAX - Left to right: Raaf Hekkema, Oliver Boekhoorn, Alban Wesly, Jelte Althuis & Ivar Berix
 
 

Commissioned by Calefax Reed Quintet, with support of the Dutch Performing Arts Foundation

Oliver Boekhoorn, oboe & english horn
Ivar Berix, clarinet
Raaf Hekkema, alto- and soprano saxophone
Jelte Althuis, bass clarinet
Alban Wesly, bassoon

Calefax & Marinierskapel der Koninklijke Marine - conductor Arjan Tien
Un Momento Dado - world première
January 10 Concertzaal, Tilburg - The Netherlands 
January 31 De Oosterpoort, Groningen - The Netherlands

"Ieder nadeel hep se voordeel" (Every downside has its upside) - Johan Cruijff


Un Momento Dado

Homenaje en memoria de Johan Cruijff (1947-2016) 
Concerto Grosso voor rietkwintet en harmonieorkest

Rietkwintet Calefax betreedt de wereld van de harmonieorkesten

-door Alban Wesly-

In januari 2020 komt de langverwachte samenwerking van de grond tussen Nederlands meest gespeelde componist, Johan de Meij, en één van Europa’s meest succesvolle kamermuziekgroepen, rietkwintet Calefax. Samen met de Marinierskapel der Koninklijke Marine brengt Calefax een nieuw werk van De Meij in première: Un Momento Dado, een ode aan een ander Nederlands fenomeen, Johan Cruijff.

Componist Johan de Meij (1953) en rietkwintet Calefax hebben gemeenschappelijke wortels in het Nederlandse muziekleven van de jaren 1980 en ‘90. In dat licht is het verrassend dat het zo lang heeft geduurd voordat een samenwerking van de grond kwam. Komt het doordat de kamermuziek en de HaFaBra nog steeds behoorlijk gescheiden werelden zijn? Of door de geografische afstand, sinds De Meij in 2008 naar New York verhuisde? Hoe dan ook is de tijd rijp om deze twee succesverhalen samen te brengen.

Toen Calefax zijn eerste schreden zette op de Nederlandse podia was De Meij nog trombonist, onder meer van Orkest de Volharding, in 1972 opgericht door onder anderen Louis Andriessen, Willem Breuker en Jan Wolff – laatstgenoemde werd later als directeur van De IJsbreker een sterkhouder van het jonge Calefax. Maar liefst twintig jaar speelde De Meij in in dit vermaarde gezelschap, en hij maakte van dichtbij grote veranderingen mee – van een politiek geëngageerde band tot een gedirigeerd ensemble voor nieuwe muziek. Toen hij in 1988 bij de Volharding kwam legde De Meij juist de laatste hand aan wat zijn doorbraak als componist zou worden; zijn eerste symfonie ‘The Lord of the Rings’ voor groot bezet harmonieorkest. De ruim driehonderd stukken die De Meij in zijn jaren met De Volharding in première bracht hebben onmiskenbaar een stempel gedrukt op de verdere ontwikkeling van zijn compositorisch denken. 

En nu, na vele rijpende jaren, ieder in zijn eigen muzikale universum, slaan De Meij en Calefax de handen ineen. De Meij werd door Calefax benaderd in 2017, op een voor hem persoonlijk lastig moment, namelijk kort nadat hij tijdens een onfortuinlijk ski-ongeluk zijn enkel had gebroken. Normaal gesproken reist De Meij van hot naar her om te dirigeren, meestal eigen werk, maar nu was hij maar liefst zes weken aan bed gekluisterd. Dat had wel één positieve bijkomstigheid, namelijk méér tijd om te componeren, en tijdens het eerste gesprek met Alban Wesley kwamen Cruijffiaanse kreten voorbij zoals ‘ieder nadeel hep se voordeel’. De Meij: “die associatie met Johan Cruijff bleek een vruchtbare. Als we het over Cruijff hebben, dan spreken we in termen van virtuositeit, creativiteit, grilligheid en radicale vernieuwing. Dat zijn aspecten die ik ook bij Calefax zie, een groep die met zijn bezetting iets compleet nieuws heeft gebracht in de kamermuziek. Zo kwam ik ook tot mijn titel voor het stuk Un Momento Dado, een verwijzing naar de eigenzinnigheid én bevlogenheid van Johan Cruijff. Deze woorden ‘en un momento dado’ bezigde Cruijff in zijn Catalaanse jaren ooit tijdens een persconferentie, in zijn steenkolen-Spaans, de aanwezigen in verbazing achterlatend over de betekenis van deze Nederlandse uitdrukking die Cruijff wel erg letterlijk had vertaald. Maar het mooie is: de Spanjaarden vonden het zo’n mooie uitdrukking dat die stante pede een plekje kreeg in het hedendaagse Spaans. En dit doet mij dus denken aan Calefax, een bevlogen groep die al 34 jaar onverstoorbaar en met een creatieve drive in de wereld van de kamermuziek een plek verovert voor zijn eigenzinnige bezetting.”

Voor dit nieuwe werk koos De Meij, mede op aandringen van de musici van Calefax, voor een Concerto Grosso-achtige vorm, waarbij het rietkwintet en het harmonieorkest elkaar op vloeiende wijze afwisselen én af en toe gezamenlijk optrekken. Tijdens de majesteitelijk orkestrale opening van twee minuten, met verwachtingsvol trompetgeschal en een opvallende rol voor de harp, is het muzikale uitgangspunt al hoorbaar, dat De Meij koos voor Un Momento Dado. Dit Leitmotiv bestaat uit de tonen C-A-E-F-A, zijnde de notennamen die als letters in het woord CALEFAX te vinden zijn. In zijn pure vorm klinkt dit motief voor het eerst als het rietkwintet ten tonele verschijnt, geïntroduceerd door de hobo. Wat volgt is een aaneenschakeling van muzikale invallen in een grote rijkdom aan kleurencombinaties. Opvallend hierbij zijn de momenten waar De Meij één van de instrumenten van Calefax paart aan een groep uit het orkest; een dromerige passage voor saxofonist Raaf Hekkema met de saxofoonsectie, en hoboïst Oliver Boekhoorn met de dubbelrietblazers van het orkest. Ook is er een moment waarbij Calefax wordt beantwoord door dezelfde vijf blazers uit het orkest, door De Meij gekscherend “Shadowfax” genoemd. Het motief C-A-E-F-A komt in vele gedaantes terug, uiteindelijk zelfs ook als citaat van Richard Strauss’ bekende Tijl Uilenspiegel-riedel waar het aan doet denken, alvorens in een virtuoze klank-cascade naar het triomferende eind te rennen.

 Al jaren stelt Calefax zich ten doel om zijn repertoire ter beschikking te stellen aan andere rietkwintetten. Begin deze eeuw begon Calefax bladmuziek van zijn arrangementen uit te geven in de CALEFAX EDITION. Partituren en partijen zijn verkrijgbaar in de webshop van calefax.nl, en worden vanuit de hele wereld besteld. Daarnaast breidt Calefax het repertoire van originele stukken voor rietkwintet uit door het geven van opdrachten én door het organiseren van een jaarlijkse compositiewedstrijd. Inmiddels zijn er wereldwijd maar liefst veertig rietkwintetten te tellen, en dat aantal groeit gestaag door. Aan deze groei hoopt Calefax een nieuwe boost te geven door het betreden van de wereld van het harmonieorkest. Immers: in ieder harmonieorkest huist ook een rietkwintet! 

De première van Un Momento Dado, op 10 januari 2020 in Tilburg, wordt gedirigeerd door de chef-dirigent van de Marinierskapel, Arjan Tien.